MORTELMANS, Lodewijk

MORTELMANS, Lodewijk
Antwerpen, 5 februari 1868 - 24 juni 1952; docent, dirigent, dir. KVCA, componist

Vader van Ivo Mortelmans (1901-1984). Lodewijk studeerde orgel (Joseph Callaerts), harmonie (Jan Blockx), contrapunt en fuga (Joseph Tilborghs) aan de Vlaamsche Muziekschool van Antwerpen. Afgestudeerd in 1887 volgde hij nog twee jaar privé compositie en orkestratie bij Peter Benoit. In 1887 werd zijn lied De bloemen en de sterren (tekst K.L. Ledeganck) bekroond in het Vlaams-Hollands toernooi in Roeselare. In 1889 behaalde hij een (met Paul Lebrun gedeelde) tweede Prijs van Rome met de cantate Sinaï (tekst J. Sauvenière, vert. E. Hiel); twee jaar later werd zijn symfonie Germania bekroond door de Académie Royale de Belgique. Met de cantate Lady Macbeth (tekst J. De Snerck, vert. E. Hiel) won hij in 1893 als eerste leerling van de Antwerpsche Muziekschool de Eerste prijs van Rome, en bewees daarmee de kwaliteit van Benoits onderwijs. Spoedig daarop begon zijn pedagogische loopbaan. In 1902 werd hij leraar contrapunt en fuga aan het KVCA, en in 1924 volgde hij er Emiel Wambach op als dir. (tot 1933). Na het overlijden van Louis De Bondt doceerde hij vanaf 1920 ook aan de Interdiocesane Kerkmuziekschool in Mechelen. Mortelmans was een van de leidende figuren van het Antwerpse muziekleven en wordt - samen met Paul Gilson en August De Boeck - als een vernieuwer van de Vlaamse muziek beschouwd. Hij maakte deel uit van de raad van bestuur van de Muziekstichting Koningin Elisabeth (1929) die aan de basis lag van de huidige Internationale Muziekwedstrijd Koningin Elisabeth van België. Als artistiek leider van de Maatschappij der Nieuwe Concerten in Antwerpen (1903-1914) bracht Mortelmans het concertleven in Antwerpen op een hoog niveau. Naast G. Mahler, die in 1906 kwam dirigeren, haalde deze concertvereniging haast alle toonaangevende dirigenten en solisten naar Antwerpen. In 1922 stichtte hij mee het Genootschap der Vlaamsche Componisten waaruit later de Nationale Vereniging voor Auteursrecht (NAVEA) groeide. Mortelmans was lid van de Koninklijke Vlaamse Academie van België vanaf de oprichting in 1938.

Zijn productie omvat orkestwerk, instrumentale stukken (in hoofdzaak impressionistische pianowerken), koormuziek en liederen. Deze laatste zijn de belangrijkste uitdrukking van zijn compositorische evolutie en bereiken een internationaal niveau. Zij getuigen van een hechte eenheid van tekst en muziek en een verfijnd naturalisme. Zij hebben een grote dramatische expressie, een sierlijke melodie en vloeiende, soms modale harmonieën. Zijn pianomuziek evolueerde van romantische lyriek naar impressionisme, terwijl zijn orkestraal oeuvre reminiscenties bevat aan Schumann, Brahms en Wagner. Hier volgt een (zeer) selectieve opuslijst: het dramatisch zangspel De Kinderen der Zee (tekst R. Verhulst, 1901/1915); liederen met piano of orkest; liederen, veelal op teksten van G. Gezelle, zoals Het jonge jaar, Hoe schoon de morgendauw, 't Is de Mandel, 't Pardoent, Wierook, 't Avondt, 't Meezeken, 'k Hoore tuiten d'hoornen, Roses, 't Groeit een blomken, Wiegeliedje, Klokkenzang, Als de ziele luistert, Doe dit te mijne indachtigheid, O mocht ik, Kerkhofblomme, Blijde mei, Moederken, Perels, en op teksten van A. Rodenbach, P. de Mont, F. de Cort, F. van Eeden, Ch. Baudelaire, J.W. von Goethe e.a.; Vlaamsche volksliederen voor de jeugd; orkestmuziek zoals Helios (1894), Mythe der lente (1895), Homerische symfonie (1898), Lente-idylle (1895), Bruiloftsmarsch (1918), Kindersuite (1933), en Avondlied (1928) voor kamerorkest; kamermuziek zoals Nocturne (1929), Weemoedig aandenken (1942), Romanza (1935) voor viool en kamerorkest, Lyrische pastorale (1910) voor hoorn en kamerorkest, Eenzame herder (1920) voor blazerskwintet of -septet. 'Lodewijk Mortelmans, een Van-Nu-en-Strakser der Muziek' door J.L. Broeckx (1945) bevat een chronologisch-systematische lijst van Mortelmans' werk.

Flavie Roquet, Lexicon Vlaamse Componisten
© 2007 by Roularta Books

werken