CeBeDeM

CeBeDeM

index
van de aangesloten componisten

GISTELINCK, Elias

Elias GISTELINCK werd geboren in 1935 te Beveren aan de Leie. Op zijn vijftiende volgde hij al les aan het Koninklijk Conservatorium van Brussel, waar hij onder andere trompet, kamermuziek, harmonie en contrapunt studeerde. Later trok hij ook naar het Conservatorium van Parijs en in 1962 woonde hij de Ferienkurse te Darmstadt bij.
Als trompettist speelde Gistelinck al op zijn zeventiende in het Nationaal Orkest van België. Hoewel hij in 1953 laureaat werd van de internationale muziekwedstrijd in München, verliet hij reeds na enkele jaren de klassieke muziek om als muzikant in een jazzorkest Europa rond te trekken. Later gaf hij zijn carrière als uitvoerend musicus volledig op om zich toe te leggen op het componeren.
Vanaf 1961 was Gistelinck verbonden aan de BRT, aanvankelijk werkte hij als losse medewerker, later werd hij eerste producer bij BRT 3. Daar zette hij zich vooral in voor de promotie van Belgische muziek in radio-uitzendingen. Zo nam hij in 1975 enkele belangrijke initiatieven: de BRT zou per jaar tien bestellingen bij Belgische componisten plaatsen; wekelijks zouden er ongeveer vijfentwintig werken van Belgische componisten uitgezonden worden, en dirigenten en vertolkers zouden voor opnamen of concerten voor BRT 3 steeds een Belgisch werk in hun programma moeten opnemen.
Voor zijn engagement inzake de promotie van de Belgische muziek ontving hij de Fugaprijs.

Voor verschillende van zijn composities werd Elias Gistelinck bekroond zowel in binnen- als buitenland. In België ontving hij onder meer de Prijs van de Belgische Muziekpers en de Prijs van de Belgische Artistieke Promotie. In Frankrijk werd zijn gehele oeuvre bekroond met 'Le Prix de la Fondation de France' en in 1969 won hij de Italiaprijs met zijn Ndessé ou Blues.

WERK
In zijn muziek streeft Gistelinck naar een vermenging van (hedendaagse) klassieke muziek en jazzmuziek. Dat de jazz centraal staat in het leven van Gistelinck bleek reeds uit het feit dat hij al op vrij jonge leeftijd als trompettist het klassieke orkest ruilde voor het jazzorkest; later richtte hij ook het jazzfestival Jazz Middelheim op. Gistelinck verzet zich tegen de toendertijd neerbuigende houding van de conservatoria tegenover genres als jazz en lichte muziek. Hij pleit er dan ook voor om - zoals in Amerika - klassieke muziek, jazzmuziek en popmuziek op een gelijkwaardig niveau te behandelen.
In zijn composities vinden we die jazzreferenties vooral terug in de bezetting (zo bijvoorbeeld wanneer hij jazzmusici tegenover het klassieke orkest plaatst), in bepaalde akkoorden en akkoordprogressies, in de keuze van de titels (bijvoorbeeld Song for Miles, voor trompet en piano, 1996) en in het quasi improvisatorische karakter van de melodieën (die echter wel volledig uitgeschreven zijn).
Enkele werken waarin die jazzinvloeden het best naar voor komen zijn Per Che voor recitant, basklarinet en big band (1967), Ndessé ou Blues voor recitant, jazztrio, jazzorkest en symfonisch orkest (1969) en Three Movements voor jazzkwintet (-kwartet) en symfonisch orkest (1985).

Vaak ontstaat een compositie bij Gistelinck vanuit een reactie op een persoonlijke of maatschappelijke gebeurtenis. Zo componeerde hij onder meer Elegy for Jan (1976) voor symfonisch orkest, geschreven ter nagedachtenis van een gestorven leerling en Funeral music for Ptah IV (1974), een trio voor viool, cello en piano, naar aanleiding van de moord op de Chileense president Salavador Allende.
Het feit dat Gistelinck bij het componeren van zijn muziek vaak een dergelijke directe aanleiding als vertrekpunt kiest, betekent echter niet dat zijn muziek programmatisch te noemen is.

Uit het hele oeuvre van Elias Gistelinck spreekt een zeer grote emotionaliteit. Componeren is voor hem het uiten van gecontroleerde, innerlijke emoties, die meestal zijn weemoedige natuur uitdrukken. Dit leidt tot een romantische schrijfwijze met een brede melodiebouw en een constructieve celontwikkeling. Wat de harmonie betreft, resulteert dit in een verwijde tonaliteit. Gistelincks muziek is meestal tonaal gedacht of in elk geval opgebouwd rond een tooncentrum. Vooral vanaf het midden van de jaren zeventig zien we in de composities van Gistelinck een duidelijke tendens naar tonale concepties zowel in de structuur als in de melodie en harmonie. Dit alles komt goed tot uiting in Lullaby for Nathalie voor viool en piano (1985), een werk met een bijna naïeve melodische lijn die begeleid wordt met eenvoudige akkoorden.
Gistelinck zegt zelf dat hij steeds de behoefte heeft gehad om op een intuïtieve wijze te componeren, om zich uit te drukken in de melodie van zijn muziek. Hij kan zich dan ook niet terugvinden in het serialisme van wat hij noemt de 'intellectualistische ingenieur-componisten' zoals onder meer Boulez en Pousseur. Zijn stijl is wars van elk intellectualisme in de muziek.
Daarbij sluiten zijn ideeën over tonaliteit en atonaliteit zeer goed aan. Tonaliteit is voor Gistelinck inherent verbonden met de natuur van de klanken en de volgorde van de boventoonreeks. Hoe verder je deze boventoonreeks volgt, hoe chromatischer die wordt, en uiteindelijk mond je uit in de atonale muziek. Volgens Gistelinck bestaat er in de atonaliteit geen hiërarchie tussen de verschillende tonen en is er geen houvast meer in de muziek. Elias Gistelinck heeft in zijn composities een basis nodig, een referentiepunt van waaruit je de melodie kan opbouwen.

SELECTIEVE WERKLIJST
- Solowerken: Five portraits (1965), Breaks (1971), Shouts (1971), Cantus (1973), Short Elegy (1974), Five preludes for a little boy (1982), Suite in four mouvements (1983), Clowns (1990), Rita's mood (1993), De Profundis (1999).
- Orkestwerken: Ndessé ou Blues (1969), Composition for Terpsychore and Euterpe (1971), Elegy for Jan (1976), Three Movements (1985), Concerto for violin and orchestra (1986), Onyx (1991), First Symphony (1991), Second Symphony (1994), De Profundis (1995).
- Kamermuziek: Trio (1962), Suite (1962), Per Che (1967), Small cantate for Jeanne Lee (1968), Koan (1971), Funeral Music for Ptah IV (1975), Lullaby for Nathalie (1984), Music for Thanksgiving (1987), Music for Andriane (1988), String Quartet II (1991), Song for Beatrice (1992), Lia's Koan (1993), Three little compositions for Marc Sleen (1995), Music for Miles (1996), Three easy pieces (2000), Klarinetkwintet (2001).

SELECTIEVE BIBLIOGRAFIE
- DELAERE, M., Y. KNOCKAERT en H. SABBE, Nieuwe Muziek in Vlaanderen, Brugge, 1998, p. 109-115.
- MERTENS, C., art. Gistelinck, Elias, in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, uitg. dr. S. SADIE, 7, Londen, 1980, p. 409.
- SABBE, H., art. Gistelinck, Elias, in Algemene Muziekencyclopedie, uitg. dr. J. ROBIJNS en ZIJLSTRA, 3, Haarlem, 1981, p. 8.
- VAN DEN BUYS, K., Huldeconcert Elias Gistelinck, in Programmabrochure Koninklijk Conservatorium Brussel, oktober 1995, p. 5-7.

SELECTIEVE DISCOGRAFIE
- Five preludes for a little boy, Funeral Music for Ptah IV, Suite for solo violin, Cantus for solo oboe, Lullaby for Nathalie, Music for one dancer (J. Spanoghe, V. Spanoghe, A. De Groote, D. Decaluwé, J. De Maeyer), Compact Disc DDD nr. 87002.
- Ndessé ou Blues, Shouts for clarinet solo (BRT Symfonisch Orkest, BRT Jazzorkest, F. Terby, P. Roland, W. Boeykens), Cultura 5072 N - 1.
- Per Che (Radio Jazzorkest, E. Gistelinck), Cultura 5069 - 4.
- Shouts (W. Boeykens), CBS/33.
- Song for Agnes (N. Davis), Edici 006101.
- Lia's Koan, for Clarinet, cello and piano (Trio Marc Vertessen), René Gailly International Productions CD87068
- Music for René, for Violin and Piano (Jenny Spanoghe, viool, Daniel Blumenthal, piano), René Gailly International Productions CD87113
- The Millenium violin, for violin and piano (Jenny Spanoghe, viool, Jean-Claude Vanden Eynde, piano), René Gailly International Productions CD87165
- Contemporary String Quartet (Gaggini String Quartet), Phaedra CDXII DDD

[© 2002 Els Vercammen - Eva Demeyer, voor MATRIX]

werken

  • 't Daghet op. 20, 1973
    basklarinet 00:00:00
  • 2001 op. 63, 2000
    klarinet en strijkkwartet 00:09:40
  • Antieke alchemie op. 8, 1966
    Tenor en strijkkwartet 00:16:40
  • Breaks op. 15, 1971
    fluit 00:00:00
  • Cantus op. 19, 1973
    hobo 00:05:52
  • Clowns op. 45/bis, 1990
    clavecimbel of piano 00:12:01
  • Clowns op. 45/bis, 1990
    clavecimbel 00:12:01
  • Clowns op. 45/bis, 1990
    piano 00:12:01
  • Clowns II op. 47, 1990
    viool en piano 00:00:00
  • Clowns III op. 48, 1902
    altviool en piano 00:00:00
  • Concerto op. 50, 1990
    klarinet in si b en symfonieorkest 00:00:00
  • Concerto op. 33, 1986
    viool en piano 00:00:00
  • Concerto op. 77, 2004
    trompet en orkest 00:00:00
  • De profundis op. 62, 2000
    orgel 00:12:00
  • De profundis op. 57, 2000
    viool 00:12:00
  • Drie bewegingen voor klarinettenkwartet op. 2, 1962
    4 klarinetten 00:04:40
  • Drie kleine composities voor Marc Sleen op. 59, 1995
    2 violen en cello 00:00:00
  • Elegie voor Jan op. 27, 1976
    kamerorkest 00:07:26
  • Eleutheria op. 44, 1989
    viool, klarinet, cello en piano 00:16:30
  • Five portraits op. 6, 1965
    klarinet 00:00:00
  • Five preludes for a little boy op. 29, 1982
    piano 00:10:57
  • Funeral music for Ptah IV op. 25, 1974
    viool, cello en piano 00:10:06
  • Horizon 250 op. 46, 1990
    viool en piano 00:15:09
  • I remember Georges op. 41, 1988
    klarinet 00:00:00
  • Improvisaties op. 5, 1963
    2 trompetten, hoorn, trombone en tuba 00:00:00
  • Kleine treurmuziek voor Che op. 22/b, 1974
    viool en piano 00:02:36
  • Kleine treurmuziek voor Che op. 22, 1974
    piano 00:02:36
  • Kleine treurmuziek voor Che op. 22, 1974
    fluit en piano 00:02:36
  • Koan I op. 16, 1971
    4 klarinetten 00:10:00
  • Koan II op. 24, 1975
    hoorn in fa en piano 00:00:00
  • Koan II op. 24, 1975
    trompet of trombone of tuba en piano 00:00:00
  • Lia's koan (III) op. 55, 1992
    klarinet, cello en piano 00:15:00
  • Lullaby for Nathalie op. 31, 1984
    viool en piano 00:03:12
  • Lullaby for Nathalie op. 31, 1984
    viool en strijkorkest 00:03:12
  • Méditation pour le Carême op. 64, 2001
    Sopraan, 2 barokviolen, 1 barok altviool, 1 barokcello 00:07:00
  • Memories of childhood op. 39, 1988
    trompet solo en 4 groepen van 4 trompetten 00:00:00
  • Music for Andriane op. 38, 1988
    cello en piano 00:13:00
  • Music for Halloween op. 40, 1988
    orkest 00:00:00
  • Music for one dancer op. 21, 1973
    fluit 00:09:25
  • Music for René (R. G. I. P.) op. 35, 1987
    viool en piano 00:09:36
  • Music for Thanksgiving op. 36, 1987
    klarinet in si b en piano 00:00:00
  • Onyx op. 52, 1991
    harmonieorkest 00:00:00
  • Portrait of Anne de Beauregard op. 37, 1987
    viool en cello 00:00:00
  • Prélude VI op. 34, 1986
    piano 00:04:12
  • Prelude 12 op. 66, 2003
    piano 00:02:30
  • Prelude 13 op. 67, 2003
    piano 00:02:40
  • Prelude 14 op. 68, 2003
    piano 00:02:00
  • Prelude 15 op. 69, 2003
    piano 00:02:35
  • Prelude 16 op. 70, 2003
    piano 00:02:00
  • Prelude 17 op. 71, 2003
    piano 00:02:45
  • Preludes 12-13-14-15-16-17, 2003
    piano 00:14:30
  • Preludes 7-8-9-10-11 op. 65, 2003
    piano 00:07:00
  • Shouts op. 14, 1971
    klarinet 00:06:20
  • Sinfonietta op. 42, 1988
    kamerorkest 00:12:00
  • So what brother op. 28, 1981
    altsaxofoon 00:00:00
  • Song for Béatrice op. 54, 1993
    altviool of cello en piano 00:07:00
  • Song for Béatrice op. 54, 1993
    altviool en piano 00:07:00
  • Song for Béatrice op. 54 bis, 1993
    cello en piano 00:07:00
  • Song for Miles op. 60, 1996
    trombone en piano 00:00:00
  • Song for Miles, 1996
    bastuba en piano 00:00:00
  • Song for Miles op. 60, 1996
    trompet sib en piano 00:00:00
  • String quartet 2 op. 51, 1991
    2 violen, alt en cello 00:18:11
  • Suite for piano solo op. 72-76, 2003
    piano 00:15:15
  • Suite in vier bewegingen op. 30, 1983
    viool 00:12:31
  • Suite voor blazerskwintet op. 4, 1962
    fluit, hobo, klarinet, hoorn en fagot 00:05:20
  • Symphony op. 53, 1991
    orkest 00:25:00
  • Symphony n°2 op. 58, 1994
    orkest 00:00:00
  • Three easy pieces op. 61, 2000
    altsax, viool en cello 00:00:00
  • Three movements for October op. 43, 1989
    hobo en piano 00:00:00
  • Three movements for October op. 43/bis, 1989
    fluit en piano 00:00:00
  • Three songs for children op. 49, 1990
    viool en piano 00:04:32
  • Trio op. 1, 1962
    hobo, klarinet en fagot 00:00:00
  • Twee liederen op. 3, 1962
    3 vrouwenstemmen 00:01:55
Bladzijdes :
1 2 3 4 5 6 7 8