CONSTANT, Franz

CONSTANT, Franz, Benoit, Félicien, componist, pianist en pedagoog, geboren in Montigny-le-Tilleul op 17 november 1910 en overleden in Le Tignet (Maritieme Alpen, Frankrijk) op 13 maart 1996.

Afkomstig uit een familie van ambachtslieden, trekt de jonge Franz Constant zeer vroeg de aandacht van zijn onderwijzer door zijn muzikaal talent. Onder de impuls van zijn vader, die een groot operaliefhebber was, wordt hij op negenjarige leeftijd aan de Muziekacademie van Charleroi ingeschreven waar hij pianolessen volgt bij Oscar Delvigne, die gespecialiseerd is in Chopin. In deze periode begint hij kleine concerten te geven in de kringen van muziekliefhebbers uit de streek, en zangers te begeleiden.

Een ongeval verplicht zijn vader om zijn ambacht op te geven. De man vestigt zich met zijn familie in Brussel om er een kleinhandel over te nemen, maar misschien ook om met zijn grote passie dichter in aanraking te komen aangezien vader en zoon regelmatig de Koninklijke Muntschouwburg bezoeken die hen in het groot klassiek repertoire van de opera onderdompelt. De weg van Franz Constant tekent zich duidelijk af : op twaalfjarige leeftijd wordt hij toegelaten in het Koninklijk Muziekconservatorium van Brussel.

José Sevenants geeft hem pianolessen, een discipline waarvoor hij in 1932 een Eerste Prijs met onderscheiding krijgt, vier jaar later gevolgd door een Virtuositeitsprijs in de klas van Marcel Maas en de Speciale prijs Ella Olin. Hij zet gedurende enige tijd zijn piano-opleiding verder bij de Rus Alexander Arseniev, en vervolgens bij Eduardo del Pueyo met wie hij vriendschap sluit en van wie hij de pedagogische methodes als voorbeeld zal overnemen.

De aantrekkingskracht van het schrijven zet hem ertoe aan om harmoniecursussen bij Henri Sarly en Fernand Quinet te volgen. Hij behaalt vervolgens een Fugaprijs in de klas van Léon Jongen en volgt, buiten de muren van het conservatorium, orkestratie en compositie bij Francis de Bourguignon; vervolgens, na de dood van deze laatste, bij Jean Absil en ten slotte bij Henri Tomasi in Parijs.

Zijn pedagogische loopbaan neemt een aanvang in 1947, wanneer hij wordt benoemd tot directeur van de Muziekacademie van Auderghem, en enkele maanden later tot docent notenleer aan het Koninklijk Muziekconservatorium van Brussel. Tussen 1970 en 1976 wordt hij er eveneens titularis van de praktische harmoniecursussen. Tezelfdertijd geeft hij pianolessen aan de Muziekacademies van Schaarbeek en Elsene, waar Georges-Élie Octors, Isel Poliart en Jean-Claude Vanden Eynden tot zijn studenten behoren. In 1974 wordt zijn opmerkelijke loopbaan als pedagoog erkend door de toekenning van de Prijs Madame De La Haut.

Als pianist trad Franz Constant vanaf het einde van de oorlog op als solist in Brussel, Parijs, Luxemburg en Londen. Zijn recitals worden herhaaldelijk uitgezonden op de Belgische en Franse radiozenders. In 1948 vormt hij een pianoduo met Jane Pallemaerts die zijn echtgenote wordt in 1960 en met wie hij een groot aantal werken van Belgische componisten zal creëren, waaronder het Concertino op. 101 voor twee piano's en orkest van Francis de Bourguignon.

In de jaren zestig verminderen de activiteiten van het duo geleidelijk, wat Franz Constant toelaat om zich meer te wijden aan het componeren en het lesgeven. In 1975 breekt zijn partner haar schouder, wat een definitief einde maakt aan zijn carrière als pianist.

Als groot melodist, die de vorm in acht neemt en die door de ritmische contrasten wordt aangetrokken, is de componist altijd door Bartók en Stravinsky beïnvloed gebleven. Modern zonder modernistisch te zijn, zal het zoeken naar orkestkleuren hem ertoe aanzetten om in zijn composities instrumenten zoals een saxofoon of accordeon te integreren, instrumenten die destijds door het klassiek repertoire werden verwaarloosd. Zijn catalogus omvat meer dan honderdveertig werken waaronder een tiental orkestwerken en talrijke werken voor piano.

In 1969 krijgt hij voor zijn Fantasia voor saxofoon en symfonieorkest op. 41 een prijs van de Jaarlijkse Wedstrijd van de Koninklijke Academie van België. Het daaropvolgende jaar wordt hem de tweede prijs van de Compositiewedstrijd van de Provincie Brabant toegekend voor zijn Dialogue op. 40 voor klarinet en piano (soms vermeld onder de titel Sonate picturale voor klarinet en piano).

Deze drievoudige carrière van pianist, pedagoog en componist verleende aan Franz Constant een brede en diepgaande kennis van de Belgische muziekwereld en zette hem ertoe aan zijn bijdrage te leveren aan talrijke verenigingen en wetenschappelijke genootschappen. Hij stichtte in 1965 de Vereniging van het Gesubsidieerde Muziekonderwijs die de grote meerderheid van docenten, directeurs en administratieve leden van de academies, muziekscholen en nationale conservatoria actief vertegenwoordigde. Hij was eveneens voorzitter van de Unie van docenten van het Koninklijk Conservatorium van Brussel, ondervoorzitter van de Unie van Belgische Componisten (1974), secretaris vervolgens ondervoorzitter van de raad van bestuur van de Belgische vereniging van auteurs, componisten en uitgevers (1976), bestuurder van de Astoria Concerten (1976) en stichter van Adimubel (1977).

Alain Van Kerckhoven, © Académie royale de Belgique

Nouvelle biographie nationale, vol. 10, Bruxelles, 2010, blz. 88-89.

werken